تحلیل دادنامههای چک و اسناد تجاری
چک، سفته و برات: صدور، برگشت، گواهی عدم پرداخت، مطالبهٔ وجه و خسارت تأخیر تأدیه.
منع صدور حکم متناقض با حکم قطعی پیشین (استاپل)؛ ابطال اجراییه چکهای مشمول توافقنامهای که اعتبارش قبلاً احراز شده
وقتی دادگاه در دعوای پیشین صحت و اعتبار یک توافقنامه را احراز کرده و بر مبنای آن حکم داده است، نمیتواند در دعوای بعدی همان توافقنامه را بیاعتبار بداند. دلیل آن قاعده منع رفتار و گفتار متناقض به زیان دیگران (استاپل) است، حتی اگر خود خواهان در دعوای پیشین اعتبار سند را انکار کرده باشد. گذشت کلی طرفین در توافقنامه از «کلیه پروندههای قضایی»، اجراییههای چکهای صادرشده پیش از توافق را هم دربر میگیرد، حتی اگر شماره چکها در آن ذکر نشده باشد.
رأی وحدت رویه ۸۷۰: دعوای الزام صادرکننده به ثبت چک در سامانه صیاد قابل استماع نیست
طبق تبصره ۱ اصلاحی ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، چکی که در زمان صدور، مالکیت آن در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، از شمول مقررات قانون چک خارج است. دارندهای که با وجود درج عبارت هشدار روی برگه چک، آن را بدون ثبت پذیرفته، به ضرر خود اقدام کرده و دعوای الزام صادرکننده به ثبت چک در سامانه از سوی او قابلیت استماع ندارد. چنین سندی فقط سند عادی طلب است.
چک تضمین وصف تجاری ندارد: اجرائیه ثبتی و مسئولیت تضامنی مدیر (ماده ۱۹) منتفی است
- چکی که به اتفاق طرفین برای تضمین بازپرداخت تسهیلات به بانک داده شده، «سند مدنی» است و از امتیازات سند تجاری بهرهای ندارد. - از شمول اسناد لازمالاجرای ماده ۲ قانون صدور چک خارج است و اجرای ثبت نمیتواند بر آن اجرائیه صادر کند. - ماده ۱۹ قانون صدور چک (مسئولیت تضامنی امضاکننده و صاحب حساب) استثنایی است و به چک فاقد وصف تجاری تسری ندارد.
واریزهای متعدد بدون تعیین جهت پرداخت، به دین چک منتسب نمیشود
در روابط مالی مستمر و دیون متعدد، صرف واریز وجه به حساب دارنده، پرداخت دین موضوع چک را ثابت نمیکند. اختیار تعیین دینِ پرداختشده با مدیون است و باید **هنگام تأدیه** اعمال شود. اگر مدیون جهت را تعیین نکند، اراده او حاکم نیست. با اصل تجریدی بودن چک، اجرائیه بدون دلیل خدشه صحیح است.
ارائه چک پس از ۹ سال: خسارت تأخیر فقط از تاریخ گواهی عدم پرداخت
دارندهای که چک را حدود ۹ سال پس از تاریخ آن و برخلاف ماده ۳۱۵ قانون تجارت به بانک ارائه کرده، خسارت تأخیر تأدیه را فقط **از تاریخ گواهی عدم پرداخت** میتواند بگیرد. رأی وحدت رویه ۸۱۲ در محدوده همان اختلاف معتبر است و مانع اعمال قاعده اقدام، منع سوءاستفاده از حق (اصل ۴۰ قانون اساسی) و مقررات مرور زمان نیست.
چک صیادی با پشتنویسی و بدون ثبت در سامانه؛ دارنده میتواند طرح دعوا کند؟ تحلیل رأی تجدیدنظر
انتقال چک صیادی فقط از طریق سامانهٔ صیاد ممکن است. دارندهای که چک را با پشتنویسی و بدون ثبت در سامانه گرفته و کد رهگیری و گواهی عدم پرداخت ندارد، دعوای مطالبهٔ وجه چک به استناد مقررات قانون تجارت را از او مسموع نیست.