دادگاه تجدیدنظر چک و اسناد تجاری

چک صیادی با پشت‌نویسی و بدون ثبت در سامانه؛ دارنده می‌تواند طرح دعوا کند؟ تحلیل رأی تجدیدنظر

قاعدهٔ مستخرج

انتقال چک صیادی فقط از طریق سامانهٔ صیاد ممکن است. دارنده‌ای که چک را با پشت‌نویسی و بدون ثبت در سامانه گرفته و کد رهگیری و گواهی عدم پرداخت ندارد، دعوای مطالبهٔ وجه چک به استناد مقررات قانون تجارت را از او مسموع نیست.

ماجرا و رأی

دارندهٔ یک فقره چک صیادی، آن را از طریق پشت‌نویسی دریافت کرده بود و انتقال در سامانهٔ صیاد ثبت نشده بود. دادگاه بدوی صادرکننده و ظهرنویس را به پرداخت وجه چک محکوم کرد. صادرکننده تجدیدنظرخواهی کرد.

استدلال دادگاه

دادگاه تجدیدنظر ایراد تجدیدنظرخواه را وارد دانست. بنا بر قوانین و مقررات مرتبط با چک‌های الحاقی و اصلاحی ۱۳۹۷، صدور و انتقال چک صیادی فقط از طریق سامانه ممکن است. به انتقالی که در سامانه ثبت نشده و کد رهگیری ندارد، در مراجع قضایی ترتیب اثر داده نمی‌شود. دادگاه دنباله‌روی از مقررات قانون تجارت را در این وضعیت مسموع ندانست، رأی بدوی را نقض کرد و قرار رد دعوا صادر کرد.

تحلیل

این رأی پیامد عملی جدی اصلاحات ۱۳۹۷ قانون صدور چک را نشان می‌دهد. پشت‌نویسی سنتی، دیگر برای انتقال چک صیادی کافی نیست. نکتهٔ مهم این است که رأی صادره «قرار» است، نه حکم ماهوی. دادگاه وارد ماهیت طلب نشده و فقط دعوای مبتنی بر وصف تجاری چک را از چنین دارنده‌ای نپذیرفته است.

پرسش قابل بحث این است که آیا چنین چکی دست‌کم سند عادیِ حاکی از دین است. پاسخ به این پرسش، راه مطالبه را برای دارنده باز می‌گذارد؛ از طریق رابطهٔ پایه و علیه طرف معاملهٔ مستقیم.

نکتهٔ عملی

  • هرگز چک صیادی را بدون ثبت انتقال به نام خودتان در سامانه نپذیرید. پشت‌نویسی کافی نیست.
  • اگر چنین چکی در دست دارید، دعوا را بر رابطهٔ پایه، یعنی معامله‌ای که چک بابت آن داده شده، و علیه کسی که مستقیم با او معامله کرده‌اید طرح کنید، نه با اتکا به وصف تجاری چک.

پرسش‌های متداول

چک صیادی را پشت‌نویسی کرده و به من داده‌اند؛ اعتبار دارد؟

در این رأی، دادگاه دعوای مطالبهٔ وجه چک به استناد قانون تجارت را از دارنده‌ای که انتقال را در سامانه ثبت نکرده، نپذیرفت.

آیا راهی برای گرفتن پولم هست؟

قرار رد دعوا مانع طرح دعوای تازه بر مبنای رابطهٔ پایه نیست. جزئیات به نوع معامله و دلایل شما بستگی دارد.

متن رأی

نام اصحاب دعوا و وکلا، نشانی‌ها، پلاک ثبتی، شماره چک و بیمه‌نامه، کلاسه و اجراییه از متن حذف و با «خواهان»، «خوانده» و … جایگزین شده است؛ باقی متن عیناً از دادنامه است.

تجدیدنظرخواهی تجدیدنظرخواهان (۱- شرکت صادرکننده، ۲- مدیرعامل آن) به طرفیت تجدیدنظرخوانده نسبت به دادنامه شماره ۱۹۲۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۸ صادره از شعبه ۹ دادگاه عمومی حقوقی شهرستان شهریار، که به موجب آن دعوی تجدیدنظرخوانده (در مقام خواهان نخستین) مبنی بر مطالبه وجه یک فقره چک به مبلغ یک میلیارد تومان مورد پذیرش واقع و در راستای آن تجدیدنظرخواه به پرداخت وجه چک موصوف از باب اصل خواسته و خسارت تأخیر تأدیه به انضمام خسارات دادرسی در حق تجدیدنظرخوانده محکوم گردیده، به دلیل ایراد در شکل اقامه دعوی وارد است؛ زیرا چک مورد اشاره، چک صیادی بوده و دارنده چک مدعی است چک فوق‌الاشعار با پشت‌نویسی در ظهر چک به وی منتقل و واگذار شده است. مطابق با قوانین و مقررات مرتبط با چک الحاقی و اصلاح‌شده در سال ۱۳۹۷، صدور و انتقال چک از طریق سامانه صیاد امکان‌پذیر است. انتقالی که در سامانه صیاد ثبت نگردد و به دلیل نداشتن کد رهگیری، فاقد گواهینامه عدم پرداخت باشد، در مراجع قضایی به آن ترتیب اثر داده نمی‌شود؛ لذا مطالبه وجه چک متنازع‌فیه از حیث مقررات قانون تجارت مسموع نبوده، مطابق با ماده ۳۵۸ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ ضمن نقض دادنامه معترض‌عنه و با استناد به ماده ۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹، «قرار رد دعوی» صادر می‌گردد. رأی صادره قطعی است.

این تحلیل صرفاً برای اطلاع‌رسانی حقوقی منتشر شده و جایگزین مشاورهٔ اختصاصی نیست؛ رأی قضایی در هر پرونده وابسته به وقایع و ادلهٔ همان پرونده است و جز آرای وحدت رویه، برای دادگاه‌های دیگر الزام‌آور نیست. مشخصات هویتی اصحاب دعوا، وکلا و قضات حذف شده است. › بازگشت به فهرست تحلیل دادنامه