دادگاه بدوی شرکت‌ها و داوری

شرط داوری داریم ولی داوری انجام نمی‌شود؛ می‌توان به دادگاه رفت؟ تحلیل یک رأی

قاعدهٔ مستخرج

شرط داوری برای حل اختلاف است، نه بلاتکلیف گذاشتن آن. اگر خواهان به داوری مراجعه کرده و با گذشت مدتی قابل توجه فرایند داوری آغاز نشده و به رأی نرسیده باشد، ایراد شرط داوری پذیرفته نمی‌شود و دادگاه به ماهیت رسیدگی می‌کند.

ماجرا و رأی

دعوای نخست خواهان علیه بیمه‌گر، به دلیل وجود شرط داوری در بیمه‌نامه، با قرار عدم استماع رد شد و در تجدیدنظر هم تأیید شد. خواهان سپس با اظهارنامهٔ رسمی از داوران تعیین‌شده خواست رسیدگی را آغاز کنند، اما داوری شروع نشد. او دوباره به دادگاه مراجعه کرد و بیمه‌گر باز به شرط داوری استناد کرد.

استدلال دادگاه

دادگاه گفت وضعیت فعلی با زمان طرح دعوای نخست متفاوت است. خواهان این بار به داوری مراجعه کرده، اما فرایند مؤثری صورت نگرفته است. پذیرش دوبارهٔ ایراد داوری، به بلاتکلیفی اختلاف و محرومیت خواهان از رسیدگی قضایی می‌انجامد.

تحلیل

قرار عدم استماع اعتبار امر مختوم ماهوی ندارد. با تغییر اوضاع، یعنی اقدام واقعی به داوری و به نتیجه نرسیدن آن، طرح دوبارهٔ دعوا ممکن است. منطق رأی بر حق دسترسی به دادرسی استوار است.

نقطهٔ قابل بحث رأی این است که به مادهٔ قانونی مشخصی استناد نکرده است. مخالفان ممکن است بگویند راه قانونی برای عدم همکاری داوران، درخواست تعیین یا تعویض داور از دادگاه است، نه عدول از شرط. کسی که می‌خواهد به این رأی استناد کند، بهتر است اقدام خود به داوری و علت به نتیجه نرسیدن آن را دقیق مستند کند.

این رأی بدوی است و ممکن است در مرحلهٔ تجدیدنظر تغییر کند.

نکتهٔ عملی

  • اگر دعوایتان به دلیل شرط داوری رد شد، اقدام به داوری را حتماً رسمی و قابل اثبات انجام دهید؛ مثلاً با اظهارنامه به داوران و طرف مقابل.
  • پاسخ‌ندادن یا اقدام‌نکردن داوران را مستند کنید.
  • در کنار آن، امکان درخواست تعیین داور از دادگاه را هم بسنجید.

پرسش‌های متداول

اگر دادگاه قبلاً به خاطر شرط داوری دعوا را رد کرده، دوباره می‌شود دادخواست داد؟

قرار عدم استماع مانع طرح دوبارهٔ دعوا در شرایط تغییریافته نیست. در این رأی، مراجعهٔ بی‌نتیجه به داوری، چنین تغییری تلقی شده است.

متن رأی

نام اصحاب دعوا و وکلا، نشانی‌ها، پلاک ثبتی، شماره چک و بیمه‌نامه، کلاسه و اجراییه از متن حذف و با «خواهان»، «خوانده» و … جایگزین شده است؛ باقی متن عیناً از دادنامه است.

متن کامل این دادنامه در تحلیل «هزینهٔ اطفای حریق را بیمه می‌پردازد؟» آمده است. بخش مربوط به ایراد شرط داوری:

«… در خصوص ایراد خوانده مبنی بر وجود شرط داوری، نظر به اینکه دعوای پیشین صرفاً به لحاظ احراز شرط داوری منتهی به صدور قرار عدم استماع شده و رأی مزبور نیز در مرحله تجدیدنظر تأیید گردیده، لیکن خواهان پس از آن از تاریخ ۱۴۰۲/۱۰/۱۲ از طریق اظهارنامه رسمی، داوران تعیین‌شده را مخاطب قرار داده و آغاز فرآیند داوری و رسیدگی به اختلاف را مطالبه نموده و با وجود گذشت مدت قابل توجه، فرآیند داوری منتهی به رسیدگی و صدور رأی نگردیده است، وضعیت فعلی با زمان طرح دعوای نخست متفاوت می‌باشد. بنابراین، با توجه به اقدام خواهان در مراجعه به داوری و عدم انجام مؤثر فرآیند داوری، شرط مزبور در وضعیت حاضر نمی‌تواند موجب بلاتکلیف ماندن اختلاف و محرومیت خواهان از رسیدگی قضایی گردد؛ ازاین‌رو ایراد خوانده از این حیث وارد تشخیص داده نمی‌شود …»

این تحلیل صرفاً برای اطلاع‌رسانی حقوقی منتشر شده و جایگزین مشاورهٔ اختصاصی نیست؛ رأی قضایی در هر پرونده وابسته به وقایع و ادلهٔ همان پرونده است و جز آرای وحدت رویه، برای دادگاه‌های دیگر الزام‌آور نیست. مشخصات هویتی اصحاب دعوا، وکلا و قضات حذف شده است. › بازگشت به فهرست تحلیل دادنامه